垂直条件 / 内積と図形


なす角と長さの計算 — 内積の使い方


動機: 内積から角度・長さを引き出す

内積の定義 \( \vec{a}\cdot\vec{b} = \vec{a}   \vec{b} \cos\theta \) を変形すると:
$$ \cos\theta = \frac{\vec{a}\cdot\vec{b}}{|\vec{a}||\vec{b}|} $$
この式でなす角 \( \theta \) を計算できます。また \( \vec{a}+\vec{b} ^2 \) を内積で展開すると余弦定理が自然に出てきます。

\( |\vec{a}+\vec{b}|^2 \) の展開

$$ |\vec{a}+\vec{b}|^2 = (\vec{a}+\vec{b})\cdot(\vec{a}+\vec{b}) $$
$$ = \vec{a}\cdot\vec{a} + 2\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{b}\cdot\vec{b} $$
$$ = |\vec{a}|^2 + 2\vec{a}\cdot\vec{b} + |\vec{b}|^2 $$
余弦定理との対比: \( c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos C \) は \( \vec{a}-\vec{b} ^2 = \vec{a} ^2 - 2\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{b} ^2 \) と同じ形です。
![なす角の計算とcosθ(左)/ a+b ²展開と余弦定理の対比(右)](/assets/images/vec-angle-calc-combined.png)

計算例

例 1: なす角を求める

\( \vec{a}=(1,\sqrt{3}) \), \( \vec{b}=(2,0) \) のとき:

$$ \vec{a}\cdot\vec{b} = 1\cdot 2+\sqrt{3}\cdot 0 = 2 $$
$$ |\vec{a}|=\sqrt{1+3}=2,\quad |\vec{b}|=2 $$
$$ \cos\theta = \frac{2}{2\cdot 2} = \frac{1}{2} \implies \theta = 60° $$

例 2: \( |\vec{a}+\vec{b}| \) と \( |\vec{a}-\vec{b}| \) を求める

\( \vec{a}=(3,1) \), \( \vec{b}=(1,2) \) のとき:

$$ |\vec{a}|^2 = 10,\quad |\vec{b}|^2 = 5,\quad \vec{a}\cdot\vec{b} = 3+2 = 5 $$
$$ |\vec{a}+\vec{b}|^2 = 10+2\cdot 5+5 = 25 \implies |\vec{a}+\vec{b}|=5 $$
$$ |\vec{a}-\vec{b}|^2 = 10-2\cdot 5+5 = 5 \implies |\vec{a}-\vec{b}|=\sqrt{5} $$

例 3: \( |\vec{a}|=2 \), \( |\vec{b}|=3 \), \( \vec{a}\cdot\vec{b}=3 \) のとき \( |2\vec{a}-\vec{b}| \)

$$ |2\vec{a}-\vec{b}|^2 = 4|\vec{a}|^2 - 4\vec{a}\cdot\vec{b} + |\vec{b}|^2 $$
$$ = 4\cdot 4 - 4\cdot 3 + 9 = 16-12+9 = 13 $$
$$ |2\vec{a}-\vec{b}| = \sqrt{13} $$

関連記事

もっと練習したい方へ

PDFをダウンロードする(無料)


垂直条件 / 内積と図形